Aspekty prawne ICO

Initial Coin Offering (ICO) to metoda wsparcia innowacyjnych przedsięwzięć przez społeczność posiadaczy kryptowalut. Zbiórka zbliżona do crowdfundingu, ale dotycząca kryptowalut, odbywa się za pomocą technologii blockchain. W zamian za kryptowaluty, inwestorzy uzyskują automatycznie przypisywaną ilość tokenów, proporcjonalnie do wniesionych aktywów, co zapewnia smart contract – program komputerowy obsługujący zbiórkę. Smart contract pozwala na automatyczne wykonanie umowy.  Postanowienia umowne zostają tak skonstruowane, że po spełnieniu określonego warunku, program sam je wykonuje, bez późniejszej ingerencji stron.

W zależności od planu przedsięwzięcia, tokeny mogą dawać uprawnienia inwestorom – wszystko zależy od oferty emitenta opisanej głównie w dokumencie zwanym White Paper. Są w nim zapisane podstawowe założenia projektu, dane techniczne, kto odpowiada za poszczególne kwestie organizacyjne, a także harmonogram realizacji planu, czy określenie zbieranej ilości kryptowaluty.

Tokeny uzyskane w zamian za kryptowaluty, pozwalają na uzyskanie określonych korzyści. Sam fakt zbycia, czy pośredniczenia przy zbywaniu kryptowalut jako składników majątku nie podlega normom dot. obrotu instrumentami finansowymi[1].

 

Wyróżniono m. in. :

  • utility token ( tokeny użytkowe )

Tokeny te pozwalają nabywcom skorzystać z uprawnień związanych z dostępem do dóbr i usług świadczonych przez emitenta np.  z pierwszeństwem, zniżką lub w wersji ulepszonej

 

  • security token

Tokeny tzw. security pozwalają na realizację praw związanych z wpływem na podejmowanie decyzji ważnych dla przedsięwzięcia  oraz prawa do udziału w spodziewanych zyskach.

Są zbliżone tylko konstrukcyjnie do instrumentów finansowych, ze względu na przyjmowaną w Polsce koncepcję katalogu zamkniętego papierów wartościowych, dzięki czemu emisja tokenów nie podlega Ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, ani Ustawie o ofercie publicznej. Przeciwnie sytuacja rysuje się na gruncie przepisów amerykańskich, gdzie emisja tokenów jest traktowana jako oferta publiczna.

 

  • token personalny

Jest to token emitowany przez określoną osobę fizyczną, dający uprawnienia, które emitent gwarantuje np. poprzez przyrzeczenie publiczne w trybie art. 919 KC ( jeśli nagrodą za wykonanie czynności jest token)

 

Tokeny mogą być zbywane na platformach internetowych wyspecjalizowanych do obrotu tego rodzaju aktywami, a nastawienie na zysk z obrotu tokenami to kolejna korzyść dla inwestorów.

 

Initial Coin Offering jako kontrakt

 

Przeprowadzenie ICO to przełożenie języka prawnego – typowego dla kontraktów na język kodu.

Initial Coin Offering to rodzaj umowy zawartej pomiędzy podmiotem organizującym zbiórkę a inwestorami. Źródłem zobowiązania nie jest tylko to, co zostało zawarte w White Paper, ale wszelkie oferty składane przez emitenta. Są one wiążące, o ile występuje oświadczenie woli podmiotu dążącego do powstania, zmiany lub ustania stosunku prawnego. Wyświetlenie na stronie internetowej informacji o ICO jest zatem przejawem woli nawiązania stosunku prawnego z inwestorami na określonych w White Paper zasadach. Art. 60 KC wskazuje, że każde zachowanie ujawniające wolę w sposób dostateczny, może poskutkować nawiązaniem stosunku prawnego, w tym w sposób konkludentny za pośrednictwem internetu.

Umowa zostaje zawarta w momencie zaakceptowania jej warunków przez inwestora poprzez czynność faktyczną, jaką jest przekazanie określonej ilości kryptowalut na adres wskazany przez emitenta.  Emitent wykorzystuje wzorzec umowny, za pośrednictwem którego przystępuje do umowy, jest to tzw. adhezja – umowa z przystąpienia. Inwestor godzi się na warunki umowne, a White Paper to pewne przyrzeczenie ze strony emitenta. Blockchain jest narzędziem do wykonania tej umowy.

Umowa funkcjonuje na zasadach swobody umów wyrażonej w art. 353¹ KC. Nie jest to umowa stypizowana w Kodeksie Cywilnym, w zależności od postanowień w White Paper, może – jako umowa nienazwana[2] – zawierać elementy wielu umów, np. pożyczki, zamiany, sprzedaży. Umowa dot. ICO powinna zawierać elementy wyróżniające ją spośród innych umów nazwanych występujących w KC.  Najważniejszą przesłanką przy kreowaniu tego typu zobowiązań jest pozostawanie w zgodzie z klauzulą generalną – zasadą współżycia społecznego[3]. Chodzi o godne i moralne postępowanie stron, zgodne z wartościami przyjmowanymi przez społeczeństwo.

Kolejną niebagatelną kwestią jest zgodność z ustawą. Jeżeli ustawodawca nałoży obowiązek wprowadzenia określonych postanowień umownych, (jak to ma miejsce w przypadku Ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną), wzorzec umowny powinien je zawierać i to na emitencie ciąży obowiązek znajomości przepisów – brak niektórych kwestii lub wprowadzanie pewnych postanowień może sygnalizować podejście nieprofesjonalne, co więcej – może doprowadzić do wad oświadczeń woli. Jeśli więc – zgodnie z postanowieniami art. 388 KC – strona wykorzystuje niedoświadczenie drugiej strony i wie, że wartość jej świadczenia jest rażąco niewspółmierna do wartości świadczenia własnego, można nawet mówić o wyzysku i próbie renegocjacji postanowień umownych lub unieważnienia umowy.

 

 

Status emitenta tokenu

Emitent tokenu to podmiot, z którym inwestor zawiera umowę. Niezależnie od tego, kto kryje się za projektem – czy osoba fizyczna, czy prawna – jest to osoba odpowiedzialna za przedsięwzięcie, a także sposób jego realizacji. Fakt wyboru blockchaina jako technologii służącej wykonywaniu umowy nie wpływa na jego sferę obowiązków. Jest to pewne ryzyko, na które godzi się, przeprowadzając zbiórkę za pomocą innowacyjnej metody narażonej na ewentualne wady kodu smart contractu, zwłaszcza że blockchainowe rozwiązania oparte są na licencjach typu open source.

Emitent tokenu ponosi odpowiedzialność za ewentualne niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.

 

Status posiadacza tokenu

Jakie uprawnienia ma osoba utytułowana do tokenu ? Czym jest token – obiekt w przestrzeni wirtualnej? Status obiektów kreowanych w przestrzeni wirtualnej jest dyskutowany w doktrynie[4].  Token jest dobrem wirtualnym, pozostającym poza sferą bytów materialnych. Analizowano, jakie prawa przysługują w związku z posiadaniem tego typu dóbr i odrzucono koncepcję praw własności ze względu na brak substratu materialnego. Zgodnie z art. 44 KC „mieniem jest własność i inne prawa majątkowe”.

Ochrona prawa własności, skuteczna erga omnes – prawo podmiotowe bezwzględne dotyczy obiektów materialnych. Aby chronić dobra inne niż obiekty materialne, ustawodawca posłużył się katalogiem zamkniętym takich dóbr, jak np. znaki towarowe. Stosowanie przepisów dotyczących  praw własności wobec dóbr wirtualnych per analogiam nie jest jasne.

Skoro token nie będzie przedmiotem praw własności, należy upatrywać jego ochrony poprzez przyporządkowanie do praw majątkowych. W tej sytuacji można mówić o stosunku obligacyjnym, którego jest wyrazem.

Sam token wykazuje podobieństwo ze znakiem legitymacyjnym. Stwierdza bowiem obowiązek świadczenia przez emitenta. Świadczenie emitenta jest opisane w White Paper.

 

Akty prawne dotyczące ICO w Polsce

Zasada swobody umów jest  ograniczona koniecznością respektowania norm bezwzględnie obowiązujących (iuris cogentis) – strony nie mogą samodzielnie wyłączyć stosowania tych przepisów, kreując wzajemne zobowiązania.

W związku z presją organizacji zajmujących się przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, na całym świecie zaczęto stosować procedury KYC i AML.  Polegają one na identyfikacji i weryfikacji użytkowników kryptowalut na podstawie dowodu tożsamości, a także na stosowaniu procedur oceny ryzyka prania pieniędzy i możliwości blokowania transakcji podejrzanych.

Polska znowelizowana ustawa[5] w sposób szeroki definiuje waluty wirtualne jako „cyfrowe odwzorowanie wartości (…), wymienialne na prawne środki płatnicze, mogące być przedmiotem handlu elektronicznego”. Należy więc taką definicją objąć także tokeny.

Wymiana walut wirtualnych na prawne środki płatnicze o wartości powyżej 15 000 €, musi zostać dokonana po weryfikacji użytkownika.

W związku z tym, że oferta emitenta tokenu jest skierowana do nieoznaczonego kręgu osób, do grona odbiorców zaliczają się, oprócz przedsiębiorców, konsumenci. Oznacza to dla emitenta obowiązek stosowania ustaw z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, a także ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Wspomniane ustawy mają bezpośredni wpływ na kształtowanie stosunku obligacyjnego poprzez postanowienia obligatoryjne we wzorcu umownym.

Przepisy o ochronie danych osobowych[6] także powinny być zauważone i stosowane przez podmiot przeprowadzający ICO zwłaszcza, że nawet numery IP mogą być traktowane jako dane osobowe.

Nieuregulowanie statusu prawnego kryptowalut i Initial Coin Offering to tylko wrażenie pozorne. Na treść stosunku obligacyjnego wpływają zarówno rozporządzenia UE, jak i ustawy krajowe. W sferze prawa prywatnego, ICO może na długo pozostawać umową nienazwaną jako zjawisko nowe. Dopiero  długotrwała praktyka może wskazywać essentialia negotii umowy, która mogłaby zyskać status umowy nazwanej tylko poprzez działalność ustawodawcy. Do tej pory pozostaje stosowanie norm, które regulują najbardziej zbliżony stan faktyczny poprzez analogię.

 

[1]    K. Zacharzewski, Obrót walutami cyfrowymi w reżimie obrotu instrumentami finansowymi, Przegląd Sądowy
       11-12/2017 s.140
[2]    W. J. Katner, Umowy nienazwane, System prawa prywatnego, t. 9, s. 11
[3]    W. J. Katner (red.), Prawo gospodarcze i handlowe, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 399
[4]    J. Gołaczyński, Wirtualne światy a własność wirtualna, Rozprawy z prawa prywatnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Wojciechowi Popiołkowi, Warszawa 2017 s. 1143
[5]    Ustawa z dnia z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu
[6]    Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE

Jeśli chcesz być na bieżąco z moim blogiem i podcastem, zapisz się na mój newsletter: